De Gezondheidsraad is een onafhankelijk adviesorgaan met als wettelijke taak de regering en het parlement te adviseren op het terrein van de volksgezondheid en gezondheidszorg.
Voor regering en parlement
De meeste adviesvragen voor de Gezondheidsraad zijn afkomstig van de ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW), Infrastructuur en Waterstaat (IenW) en Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN). Ook de Eerste en de Tweede Kamer kunnen de Gezondheidsraad om advies vragen. Daarnaast kan de raad op eigen initiatief adviezen uitbrengen en ontwikkelingen of trends signaleren.
Samenstelling Gezondheidsraad
De Gezondheidsraad kende in 2025 een voorzitter, een vicevoorzitter en ruim honderd leden. De leden zijn deskundigen die op persoonlijke titel zijn benoemd. Zij werken over het algemeen bij een universiteit, universitair medisch centrum of onderzoekinstelling. Voordat zij lid worden, worden eventuele belangen beoordeeld.
Brede deskundigheid
De adviezen worden opgesteld door commissies die bestaan uit deskundigen met verschillende expertises, zoals medici en voedingskundigen, ethici, juristen, milieudeskundigen en andere experts. Vanuit hun multidisciplinaire samenstelling streven de commissies ernaar om de adviesaanvraag vanuit een breed scala te benaderen. Zo nodig worden bij specifieke adviesvragen extra deskundigen van buiten de raad geraadpleegd.
Werkwijze
Uitgangspunt bij het opstellen van de adviezen is steeds de stand van wetenschap. Nadat de commissie het conceptadvies heeft afgerond, gaat het naar de beraadsgroep. De leden van de beraadsgroep adviseren het bestuur en toetsen het advies onder andere op wetenschappelijke kwaliteit en consistentie met andere adviezen van de raad. De commissie stelt het advies ten slotte inhoudelijk vast. De (vice)voorzitter biedt vervolgens het advies aan aan de adviesvrager en dan wordt het gepubliceerd. Als een bewindspersoon de adviesvrager is biedt deze het advies vervolgens aan aan de Tweede Kamer. De afweging die nodig is voor beleidsbeslissingen is aan regering en parlement. De Gezondheidsraad adviseert niet over de uitvoering van beleid.
Secretariaat
De Gezondheidsraad heeft een secretariaat, het bureau van de raad, dat de raad en de commissies ondersteunt bij de totstandkoming en het uitbrengen van de adviezen. Het secretariaat bestaat uit de wetenschappelijke staf, afdeling Bedrijfsvoering, en afdeling Communicatie en redactie. De wetenschappelijk secretarissen bereiden de adviezen voor, adviseren het bestuur over de samenstelling van commissies, doen literatuuronderzoek en stellen discussienotities en conceptadviezen op. De afdeling Bedrijfsvoering verzorgt de administratieve ondersteuning van adviestrajecten, zorgt voor de afhandeling van vacatiegelden en reiskosten en ondersteunt bij archivering. De afdeling Communicatie en redactie stelt communicatiestrategieën op en redigeert de adviezen, verzorgt de persvoorlichting, redactie, vormgeving en publicatie van de adviezen. De algemeen secretaris heeft de leiding over het secretariaat.
De Gezondheidsraad heeft het brede werkterrein van volksgezondheid en gezondheidszorg verdeeld in de adviesdomeinen Zorg, Vaccinaties en screening, Arbeidsomstandigheden, Voeding, Leefomgeving en het nieuwe domein Gezondheidgerelateerd gedrag. Binnen dit domein is in 2025 het adviestraject Alcoholconsumptie en gezondheid in brede zin gestart.
Beeld: © Gezondheidsraad / Louis Meulstee
Bestuur en (een deel van het) secretariaat van de Gezondheidsraad.
Bij de Gezondheidsraad kon ik betekenisvol werk doen
Beeld: © Gezondheidsraad / Louis Meulstee
Marianne Geleijnse was de afgelopen 8 jaar vicevoorzitter van de Gezondheidsraad. Zij vertelt over haar drijfveren, haar ervaringen met de raad en het belang van de adviezen van de Gezondheidsraad voor de volksgezondheid van Nederland.
Verbreden
‘Ik was al sinds 2006 af en toe betrokken bij de Gezondheidsraad en in 2013 werd ik gevraagd toe te treden tot de commissie Voeding. Dat wilde ik meteen. Ik vind vergaderen heel leuk want ik luister graag naar anderen, hun verhalen, hun inzichten. Ik geniet van nieuwe perspectieven en kruisbestuiving, ik leer daarvan. In 2018 werd ik vicevoorzitter van de raad. Ik kom zelf uit het domein van de voeding, maar ik vond het inspirerend om mijn portefeuille als vicevoorzitter te verbreden naar andere domeinen, zoals leefomgeving en blootstelling aan stoffen op de werkplek.’
Betekenisvol werk
‘Mijn carrière is vooral vanuit intellect begonnen. Je merkt dat je het vermogen hebt om dingen goed te analyseren, kennis te verzamelen en te vermeerderen. Daar beleef ik ontzettend veel plezier aan. Je bent dan voornamelijk bezig met je hoofd en dat hoofd is natuurlijk heel nuttig, daar kan je goede dingen mee doen. Maar op een gegeven moment wilde ik ook mijn hart inzetten in het werk en meer van betekenis zijn voor anderen. Mijn werk voor de Gezondheidsraad is daarin voor mij heel belangrijk geweest, omdat het mij de kans heeft gegeven betekenisvol werk te doen, voor beleidsmakers en voor de volksgezondheid.’
Gevolgen voor mensen
‘Nieuwsgierigheid is voor mij een belangrijke drijfveer, ik wil weten hoe het precies zit. Ik ga geen boodschap de wereld in sturen waarvan ik niet snap hoe die in elkaar zit. Ik denk dat dat een eigenschap is van een wetenschappelijk onderzoeker. Ik wil deel uitmaken van het verhaal, ik wil het internaliseren, het moet ook míjn verhaal zijn. Ook vroeg ik me bij elk advies van de Gezondheidsraad af wat het betekende voor groepen in de samenleving, individuele mensen en belanghebbenden. Je weet dat de gevolgen van een advies voor mensen groot kunnen zijn en juist daarom is de wetenschappelijke kwaliteit van de adviezen zo belangrijk.’
Normerende adviezen
‘Ik vond de normerende adviezen van de Gezondheidsraad altijd een heel leuke tak van sport, omdat je bij een normstelling kleur moet bekennen. Het is bij dit type adviezen ja of nee, zwart of wit. Je kunt daarop bevraagd worden dus zo’n advies moet staan als een huis en de argumenten moeten glashelder zijn en reproduceerbaar voor derden. Sommige van deze adviezen, bijvoorbeeld over gevaarlijke stoffen, zijn erg technisch van aard. Je moet dan tot op de cijfers achter de komma dingen doorgronden. Bij dat soort advisering zitten de echte experts aan de commissietafel die heel precies weten hoe het werkt.’
Voeding
‘Mensen kiezen, zeker als het om voedsel gaat, op basis van allerlei drijfveren. Gezondheid is er daar een van, en niet altijd is dat de meest bepalende. Je kan ook gedreven worden door je smaakvoorkeuren, budget en je peer group. Of het eten van bepaald voedsel brengt mooie herinneringen met zich mee. Dat snap ik heel goed en die vrijheid hebben we met elkaar. Iedereen moet zelf zijn puzzel leggen en zijn eigen keuzes maken. Het is de taak van de Gezondheidsraad om het puzzelstuk van de gezondheid zo scherp mogelijk in kaart te brengen voor beleidsmakers, waarna het Voedingscentrum dat kan vertalen naar concrete adviezen voor de bevolking. En als het kan moet de Gezondheidsraad daar een norm aan hangen die goed onderbouwd is. Dan weten we, op basis van de wetenschap, met redelijke zekerheid dat het aantal gevallen van heel nare ziekten en de druk op het milieu echt afnemen.’
Prof. dr. Marianne Geleijnse was van 2018 t/m 2025 vicevoorzitter van de Gezondheidsraad en werd in december 2025 benoemd tot erelid. Zij is hoogleraar Voeding en hart- en vaatziekten aan Wageningen University & Research.