Leefomgeving

Een wet moet meebewegen met de samenleving

Steven Meihuizen was namens het ministerie van Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) waarnemer bij de twee Gezondheidsraadcommissies die zich hebben gebogen over de toelaatbaarheid van nieuwe bestemmingen van het lichaam van overledenen. Hij vertelt over het wetsvoorstel en waarom het ministerie besloot de Gezondheidsraad om advies te vragen.

Oude wet

‘De huidige Wet op de lijkbezorging regelt wat er moet gebeuren met het lichaam van overledenen. De eerste versie die in Nederland is vastgesteld stamt uit 1869. Toen was begraven de norm. Verder had je toen ook al het zeemansgraf en je mocht je lichaam ter beschikking stellen aan de wetenschap. Niet veel later begon er belangstelling te ontstaan voor cremeren, maar daarvoor was in eerste instantie nauwelijks draagvlak. Na de nodige discussie is cremeren uiteindelijk toegestaan in een wet uit 1955.’

Nieuwe wet

Het wetsvoorstel moet de huidige Wet op de lijkbezorging vervangen. Dat gebeurt niet zo vaak. De eerste wet uit 1869 is in 1991 helemaal ingetrokken en herzien en nu gebeurt dat dus weer. We hebben ook gekozen voor een nieuwe naam: de Wet bestemming lichamen van overledenen. Enerzijds omdat de wet grondig wordt gemoderniseerd en toegankelijker wordt geformuleerd, maar ook omdat uit de consultatie bleek dat de term “lijkbezorging” voor veel mensen beladen is en niet meer van deze tijd. En een wet moet meebewegen met de samenleving.’

Bestemmingsvormen

‘Een bestemmingsvorm is heel persoonlijk en mensen kunnen een intuïtieve voorkeur hebben voor een bepaalde vorm. De afgelopen jaren is er belangstelling ontstaan voor nieuwe vormen, zoals alkalische hydrolyse en humaan composteren. Wij hebben bij het ministerie van BZK veel expertise over het openbaar bestuur, maar niet over hoe een lichaam onder verschillende omstandigheden precies ontbindt en wat dat betekent voor de gezondheid van andere mensen en voor de leefomgeving. Het was voor ons dan ook lastig te beoordelen of deze methodes toelaatbaar zijn, dus hebben we de Gezondheidsraad om advies gevraagd. Omdat de Gezondheidsraad niet positief kon adviseren over humaan composteren, wordt dat niet betrokken bij de verdere voorbereiding van het wetsvoorstel. Wel willen we met het wetsvoorstel wetenschappelijk onderzoek naar de toelaatbaarheid van nieuwe bestemmingen mogelijk maken. En als er voldoende wetenschappelijk onderzoek ligt, willen we de Gezondheidsraad opnieuw om advies vragen.’

Wicked questions

‘Ik vind het heel mooi dat we in Nederland zoiets hebben als de Gezondheidsraad, een onafhankelijk adviescollege waar je als beleidsmaker met dit soort wicked questions terecht kunt. In de commissie zitten wetenschappers uit heel uiteenlopende disciplines. Dat is voor ons als adviesvrager belangrijk, dat je niet opeens een hele discipline over het hoofd hebt gezien die wel van belang is. Ik vond het interessant en leerzaam om bij de commissievergaderingen te zitten. Je neemt als waarnemer geen deel aan de oordeelsvorming, maar ik heb wel steeds kunnen aangeven welke vragen wij als adviesvrager echt beantwoord zouden willen zien.’

Normen

‘De normen die de Gezondheidsraad hanteert bij het toetsen van nieuwe bestemmingsvormen zijn helder. Ze zijn zelfs vervat in een afwegingskader, waarin naar de veiligheid, waardigheid en duurzaamheid wordt gekeken. Het is fijn dat die normen zo helder zijn want dat maakt de afweging overzichtelijk en transparant. Zo kun je aan iedereen uitleggen waarom bepaalde bestemmingsvormen op dit moment toelaatbaar zijn en welke nog niet.’

Drs. Steven Meihuizen is senior beleidsmedewerker bij het ministerie van BZK en dossierhouder modernisering van de Wet op de lijkbezorging (Wlb). Hij was waarnemer bij de Gezondheidsraadcommissie Toelaatbaarheid nieuwe vormen van lijkbezorging (2020) en de commissie Toelaatbaarheid humaan composteren en alkalische hydrolyse (2025).