Onafhankelijkheid

De Gezondheidsraad adviseert onafhankelijk. Dat betekent dat de adviezen de stand van wetenschap over het voetlicht brengen, niet vertekend door belangen van mensen of organisaties. Transparantie over mogelijke belangen is daarom een belangrijk vereiste.

Openheid en afweging

Belangen kunnen er altijd zijn. Wetenschappers vergaren hun kennis vaak met onderzoeksgeld van universiteiten, researchfondsen en andere bronnen. Om zo goed mogelijke adviezen af te leveren maakt de Gezondheidsraad gebruik van topexperts. Deze deskundigen leveren geregeld ook hun specifieke expertise aan andere instanties, zoals patiëntenorganisaties, overheden of het bedrijfsleven. Dat iemand verschillende rollen en contacten heeft hoeft niet per se een probleem te zijn. Als algemene eis geldt dat een commissielid geen direct persoonlijk of financieel belang mag hebben bij een bepaald advies. De raad zorgt ervoor dat mogelijke belangen transparant zijn. Altijd vindt een bewuste afweging plaats of er geen belangenconflict kan ontstaan en of er voldoende tegenwicht is voor eventuele belangen binnen een commissie.

Procedure bij benoeming tot lid van de raad, beraadsgroep of commissie

Alle deskundigen die bijdragen aan het werk van de raad vullen een belangenverklaring in. Deze belangenverklaring is onderdeel van de Code ter voorkoming van oneigenlijke beïnvloeding door belangenverstrengeling, die begin 2012 werd ingevoerd. De code is tot stand gekomen op initiatief van onder andere de Gezondheidsraad en is onderschreven door ruim dertig organisaties (meer informatie is te vinden in ons nieuwsbericht van 31 januari 2012). Het beleid dat de Gezondheidsraad al hanteerde ten aanzien van openheid in belangen, en voorkoming van belangenverstrengeling, is met het in gebruik nemen van de code verder aangescherpt.

Een deskundige die lid wordt van de raad, een beraadsgroep of een commissie vult een uitgebreide verklaring in en verstrekt ook informatie over verkregen onderzoeksgelden en mogelijke persoonlijke financiële belangen. Op basis hiervan besluit de leiding van de Gezondheidsraad of iemand wel of niet kan deelnemen. Bij de eerstvolgende beraadsgroepvergadering of, wanneer het een commissie betreft, de installatievergadering vindt bespreking plaats van alle verklaringen, zodat de leden op de hoogte zijn van elkaars nevenfuncties en belangen.

Als uit de belangenverklaring blijkt dat er mogelijk een belangenconflict kan optreden, kan worden besloten het lidmaatschap om te zetten in een adviseurschap (voor toelichting: zie hieronder). De belangenverklaringen worden periodiek geactualiseerd, zijn openbaar en worden gepubliceerd op de website. Die van beraadsgroepleden en van leden van vaste commissies zijn te vinden bij de desbetreffende beraadsgroep of vaste commissie onder het hoofdstuk Beraadsgroepen en commissies. Binnenkort worden ook de verklaringen van leden van ad hoc-commissies geplaatst. Die zullen dan te vinden zijn bij de desbetreffende adviezen.

Momenteel bevindt de Gezondheidsraad zich in een overgangsfase van de ‘oude’ (papieren) naar de nieuwe (digitale) belangenverklaring. Op de website zijn daarom nog verklaringen in deze oude vorm te vinden. Zij zullen geleidelijk aan worden vervangen door de digitale versie.

Inbreng als adviseur of waarnemer

Soms zijn er op een specialistisch gebied maar weinig deskundigen. Als hun inbreng in een advies niet kan worden gemist, maar er sprake is van de schijn van belangenverstrengeling waardoor ze geen commissielid kunnen worden, is een optreden als adviseur een optie. Daarnaast kan het ook zijn dat een deskundige namens een organisatie participeert, zoals ZonMw. Die persoon wordt dan automatisch adviseur. Een adviseur levert eenmalig inbreng of woont een deel van de beraadslagingen bij, maar heeft geen stemrecht en is niet medeverantwoordelijk voor de inhoud van het advies.

Ook is het mogelijk dat de commissie een hoorzitting organiseert om kennis te kunnen nemen van de expertise en ervaring van belanghebbende bedrijven of maatschappelijke organisaties. De commissie kan deze inbreng vervolgens meewegen in het adviesproces.

In de regel wordt een ambtelijk waarnemer toegevoegd aan een commissie. Deze levert de overheidsinformatie die nodig is voor een effectief adviesproces en heeft geen zeggenschap over het advies.